Norweski lundehund

Lundehund jest szpicem nordyckim ze wszystkimi tego konsekwencjami: czujny, samodzielny, z własnym zdaniem i z rezerwą wobec obcych, ale — w odróżnieniu od większości szpiców — cichy (2/5): melduje raz, nie jazgocze. Wobec rodziny wesoły, czuły, zabawowy, chodzi za ludźmi i lubi być w środku zdarzeń; wobec gości obserwuje z dystansu, podchodzi po swojemu, nie lubi dotyku od nieznajomych. Wrażliwy: krzyk i przymus zamykają go na dni.

Dwie cechy, o których piszą wszystkie kluby. Wspinanie: sześć palców i elastyczne łopatki pozwalają mu wejść na oparcie kanapy, na regał, na siatkę ogrodzenia i na skały — pies, który wychodził na klify po maskonury, nie widzi powodu, żeby nie wyjść na stół. Zbieractwo: lundehund znosi przedmioty — skarpetki, piloty, buty, zabawki dzieci — do jednego miejsca i broni ich; to nie jest złośliwość, tylko pozostałość po znoszeniu ptaków do jaskini, i trzeba to zaakceptować, zamiast walczyć.

Z dziećmi dobry (4/5): zabawowy, cierpliwy, na tyle solidny (6–9 kg), by znieść przedszkolaka, ale wrażliwy na natarczywość i hałas — z dziećmi w wieku szkolnym lepiej. Z innymi psami zgodny (3/5), z kotem w domu w porządku; ptactwo to instynkt. Inteligencja 4/5, uczenie 3/5 — nordycki upór. Dla początkującego 2/5: nie z powodu charakteru, tylko z powodu jelit, nauki czystości i tego, że szczenię czeka się latami.

Lundehund uczy się chętnie, gdy widzi sens, i ignoruje powtarzanie — metody pozytywne, krótkie sesje, jedzenie (ale ostrożnie — jelita) i zabawa jako nagroda; przymus i krzyk nie działają. Agility (rasa jest zwinna i skoczna), nosework, rally-o i dogtrekking w górach to jego dyscypliny. Przywołanie ćwiczy się na długiej lince, bo ptactwo i wspinanie odciągają go od przewodnika.

Nauka czystości jest w tej rasie trudna i norweski klub pisze o tym otwarcie: lundehund uczy się jej wolno, a część psów nigdy w pełni — mały pęcherz, nordycka niezależność i skłonność do znaczenia terenu (także u suk) oznaczają miesiące częstych wyjść, nagradzania na dworze, kojca lub klatki w pierwszych tygodniach i akceptację, że dorosły pies czasem zaznaczy nowe miejsce. Kastracja pomaga u części psów, nie u wszystkich.

Ogrodzenie: lundehund wspina się po siatce i przeciska przez szczeliny, przez które nie przejdzie kot — płot pełny, bez oparcia dla palców, furtka zamykana; w domu regały i blaty nie są dla niego wysokością. Socjalizacja z obcymi ludźmi — spokojna, bez wymuszania dotyku. Ruch: 1–1,5 godziny dziennie (4/5) w spacerach, wędrówkach i zabawie; rasa jest wytrzymała i lubi teren górski i skalny. W mieszkaniu 4/5: mały, cichy, czysty (poza nauką czystości), aktywny — z warunkiem czegoś do wspinania i akceptacją zbieractwa.

Zespół lundehunda (Lundehund syndrome, LS) to zestaw chorób przewodu pokarmowego, który występuje w różnym nasileniu u większości psów rasy — od bezobjawowego nosicielstwa po ciężką chorobę — i jest ceną odbudowy z sześciu psów: limfangiektazja jelitowa (poszerzone naczynia limfatyczne jelit, utrata białka), przewlekłe zapalenie żołądka (często z zanikiem błony śluzowej, ryzyko raka żołądka) i zespół złego wchłaniania. Objawy: przewlekłe lub nawracające biegunki, wymioty, chudnięcie, obrzęki i płyn w brzuchu przy niskim białku; ujawniają się w każdym wieku, często po stresie. Nie ma testu genetycznego; jest kontrola: badanie albumin i białka całkowitego w surowicy raz w roku od 1. roku życia, przy spadku — diagnostyka i leczenie (dieta, sterydy, antybiotyki, suplementacja witaminy B12).

Z tego wynika: opiekun lundehunda wie, co to albumina, zanim kupi psa. Rasa wymaga weterynarza, który zna zespół lundehunda lub chce się nauczyć (norweski klub publikuje wytyczne), i ubezpieczenia od szczenięcia. Norweski klub od 2014 roku prowadzi program krzyżowania z buhundem, szpicem islandzkim i norrbottenspetsem, żeby poszerzyć pulę genów — psy z tych linii są rejestrowane i wracają do rasy po kilku pokoleniach; pytanie o linię ma sens.

Poza jelitami rasa jest zdrowa (3/5 ogólnie z powodu LS): zwichnięcie rzepki (badanie rodziców), zaćma sporadycznie, uszy zamykane — rzadko zapalenia, ale zbierają kurz. Rutyna: szczepienia (z ostrożnością u psa w rzucie choroby), odrobaczanie, ochrona przeciwkleszczowa, albuminy co roku, waga co miesiąc (chudnięcie to pierwszy objaw), kał obserwowany codziennie — to jedyna rasa, w której to zdanie nie jest przesadą.

Szata lundehunda jest podwójna — twarda, gęsta okrywa i miękki podszerstek — krótsza niż u innych szpiców, gładsza na głowie i przodzie łap, dłuższa na szyi, udach i ogonie; pielęgnacja to szczotka z metalowymi szpilkami raz w tygodniu, w linieniu (3/5, wiosna i jesień) 2–3 razy z grabiami do podszerstka. Kąpiel rzadko, co 2–3 miesiące — pies czyści się sam i nie pachnie. Nie strzyc, nie golić.

Łapy wymagają uwagi, jakiej nie wymaga żadna inna rasa: sześć palców na każdej łapie oznacza sześć pazurów, w tym dodatkowe palce wewnętrzne (na tylnych łapach często dwa), które nie stykają się z ziemią i nie ścierają się — pazury co 2–3 tygodnie, z kontrolą, czy nie wrastają w opuszkę; włos między palcami przycięty, bo zbiera się w nim błoto i śnieg. Opuszki (jest ich więcej) przeglądane po terenie skalnym.

Uszy: pies zamyka je sam — składa małżowinę do tyłu lub do przodu — i kanał jest chroniony, ale zbiera kurz; przegląd co tydzień, czyszczenie rzadko. Oczy: przetarte. Zęby: szczotkowanie 2–3 razy w tygodniu, gryzaki miękkie (u psa z LS twarde kości to problem). Do pielęgnacji dochodzi obserwacja: waga raz w miesiącu i kał codziennie — brzmi absurdalnie, jest normą w tej rasie.

U lundehunda żywienie nie jest tematem obok zdrowia, tylko jego rdzeniem: dieta niskotłuszczowa (poniżej 10 % tłuszczu w suchej masie), łatwostrawna, z wysokiej jakości białkiem, podawana w 3–4 małych posiłkach dziennie — od szczenięcia, u każdego psa, także bezobjawowego, bo tłuszcz obciąża poszerzone naczynia limfatyczne jelit i wyzwala rzut choroby. Karmy weterynaryjne „gastrointestinal low fat” lub dieta gotowana (chude mięso, ryż, ziemniaki) ustalona z weterynarzem; wielu opiekunów prowadzi dziennik karmienia i kału. Dorosły pies 6–9 kg zjada odpowiednik 120–180 g karmy dziennie (400–600 kcal), ale kalorie liczy się w tej rasie z uwzględnieniem wchłaniania, a nie tabeli.

Czego nie wolno: tłustych smakołyków, resztek ze stołu, kości, tłustych gryzaków, nagłych zmian karmy — każda z tych rzeczy może wywołać rzut biegunki i utraty białka trwający tygodnie. Nagrody na treningu: kawałki własnej karmy lub chude mięso gotowane. Przy rzucie choroby: dieta ustalona z weterynarzem, często z sterydami i antybiotykiem (tylozyna), suplementacja B12 (u psów z LS wchłanianie jest zaburzone), czasem tłuszcze MCT jako źródło energii omijające naczynia limfatyczne.

Szczenię: karma dla ras małych, niskotłuszczowa od odsadzenia, cztery posiłki do 4. miesiąca, potem trzy — i trzy zostają na całe życie u wielu psów. Woda dostępna zawsze. Waga co miesiąc, a u psa z LS co tydzień — chudnięcie przy dobrym apetycie to pierwszy sygnał.