Puli (owczarek węgierski)

Puli przez tysiąc lat pracował sam, daleko od pasterza, i podejmował decyzje bez komendy — z tego wynika wszystko, co opiekun zobaczy w domu. To pies czujny do granic: reaguje na listonosza trzy domy dalej, na sąsiada na balkonie, na wiatr w bramie, a reaguje głosem (4/5) — puli był alarmem stada, nie jego obrońcą, więc szczeka, żeby zawiadomić, i przestaje, kiedy człowiek przyszedł sprawdzić. Uczy się tego dopiero przy opiekunie, który faktycznie przychodzi; zostawiony sam z podjazdem do ostrzegania szczeka na wszystko i coraz dłużej. Wobec rodziny jest wesoły, bardzo kontaktowy i wpatrzony w jedną-dwie osoby; wobec obcych zdystansowany (3/5) — nie wrogi, ale obserwuje z boku i sam decyduje, kiedy podejść, a to trwa kilka wizyt. Z dziećmi (4/5) jest zabawowy, lubi wspólne bieganie, ale trzeba pilnować dwóch rzeczy: pasterski nawyk zaganiania biegających dzieci przez szturchanie łydek i skoków — puli wskakuje na grzbiet owcy i równie chętnie na małego człowieka. Z psami (3/5) układa się poprawnie, sam nie szuka zaczepki, w domu z kotem, którego zna od szczenięcia, bywa dobrym kompanem. Jest skoczny w sposób, który zaskakuje: 12-kilogramowy pies odbija się z miejsca na wysokość blatu, przeskakuje płot 1,5 m i ląduje na sprężynach — u pasterzy to był sposób przedostania się nad stadem. W domu oznacza to płot ogrodu wyższy niż dla psa tej wagi i naukę „cztery łapy na ziemi” od pierwszych tygodni. W spoczynku bywa spokojny, ale spoczynek następuje dopiero po pracy.

Puli uczy się szybko (4/5, inteligencja 5/5) i równie szybko nudzi — trzy powtórzenia tej samej komendy w rzędzie i przestaje słuchać, bo już wie, a sześćdziesiąte powtórzenie w tygodniu wykonuje z opóźnieniem, żeby sprawdzić, czy naprawdę trzeba. Do tej głowy pasują zadania, które zmieniają się z dnia na dzień: agility jest dyscypliną, w której puli wygrywa z border collie na wysokości skoków do swojej wagi, flyball wykorzystuje jego odbicie, obedience uczy skupienia, a treningi zaganiania na owcach — jeśli w okolicy jest instruktor — pokazują psa, jakim naprawdę jest. Ruchu potrzebuje 1,5–2 godziny dziennie (energia 5/5), w tym co najmniej jednej porcji biegu bez smyczy i jednej porcji myślenia; pół godziny spaceru po osiedlu daje psa, który wieczorem zagania domowników po kuchni. Socjalizacja jest ważniejsza niż u większości ras małych: nieufność wobec obcych jest w standardzie, a bez kontaktu z obcymi ludźmi, dziećmi i psami do 4 miesiąca zamienia się w reaktywność — szczekanie na przechodniów, lęk przed hałasem miasta. Praca nad szczekaniem zaczyna się wcześnie: komenda „cicho” nagradzana po jednym-dwóch szczeknięciach, nigdy krzyk (dla puli krzyk to wspólne szczekanie). Samotność znosi średnio — 4–5 godzin po przyzwyczajeniu, dłużej z okna z widokiem na ulicę i bez pracy to dzień szczekania, który słyszy cały blok. W mieszkaniu (3/5) mieszka, jeśli opiekun uprawia z nim sport; dom z ogrodem daje pole do skoków, ale nie zastępuje treningu — puli w ogrodzie sam wymyśli sobie zajęcie, i będzie to obserwacja płotu z komentarzem.

Puli jest rasą zdrową (4/5, 12–16 lat), ale mały pies skaczący na 1,5 m obciąża stawy jak duży. Biodra: dysplazja (HD) — w rasie tej wagi rzadka, u puli notowana, bo skoki i lądowania przenoszą się na biodra; prześwietlenie rodziców po 12 miesiącu z oceną, a u szczenięcia zakaz skoków z wysokości do 12 miesiąca (schody, kanapa, auto) i waga w normie. Rzepki: zwichnięcie rzepki, jak u każdej małej rasy — badanie ortopedyczne rodziców, u psa objaw to podskok na trzech łapach przez kilka kroków. Oczy: postępujący zanik siatkówki (PRA) jest w rasie dziedziczny i ma test DNA — hodowca pokazuje wyniki obojga rodziców (dwoje nosicieli nie powinno być kojarzonych), a coroczne badanie okulistyczne psa hodowlanego dodaje zaćmę, która u puli występuje. Skóra: sznury, które nie doschły po kąpieli lub deszczu, zatrzymują wilgoć przy skórze i w 2–3 dni robi się pod nimi ropne zapalenie (hot spot), którego opiekun nie widzi, bo skóry nie widać — po każdym zmoczeniu pies musi być wysuszony do skóry, a w sznurach raz w tygodniu trzeba przeciągnąć palcami wzdłuż skóry i sprawdzić zapach. Kleszcze w sznurach są niewidoczne — ochrona przeciwkleszczowa przez cały sezon jest obowiązkowa, a po spacerze w lesie sprawdza się głowę, uszy i pachy, bo tam sznury są krótsze. Uszy: obwisłe, pod włosem, w wilgoci — kontrola co tydzień, wyrywanie włosa z kanału po konsultacji z lekarzem. Zęby: mały pysk, kamień od 3 roku — szczotkowanie. Szczepienia i odrobaczanie standardowe; u psa sportowego kontrola ortopedyczna raz w roku jest tańsza niż sezon bez startów.

Szata puli powstaje sama, ale nie utrzymuje się sama. Szczenię ma miękki, kędzierzawy puch; między 9 a 12 miesiącem puch i włos okrywowy zaczynają się splatać w rulony — to moment, w którym opiekun decyduje o wyglądzie psa na całe życie. Splatające się kępy rozdziela się palcami do skóry na sznury grubości palca (cieńsze u psa wystawowego, grubsze u domowego); pominięcie tego etapu daje płaskie placki filcu przy skórze, których nie da się później rozdzielić — tylko zgolić. Dorosłe sznury rozdziela się palcami co 2–4 tygodnie, bo u nasady zrastają się ze sobą; szczotka nie ma tu zastosowania — rozrywa sznur i wyciąga włos, i to nie jest opinia, tylko powód, dla którego w hodowlach nie ma szczotek. Kąpiel co 2–3 miesiące, w przypadku psa domowego częściej, jeśli pachnie: łagodny szampon rozcieńczony w wodzie, wciśnięty w sznury, wypłukany do czystej wody (płukanie trwa dłużej niż mycie), odciśnięty ręcznikami i suszony dmuchawą lub suszarką na chłodnym nawiewie 4–8 godzin, a do końca 24–48 godzin — mokry puli pachnie jak mokra owca i tak samo długo schnie. Sznury wokół oczu można podciąć lub spiąć, żeby pies widział; w standardzie oczy są zakryte, ale psu w domu to nie pomaga. Sznury dookoła odbytu i na łapach skraca się dla higieny. Alternatywą jest strzyżenie na 3–5 cm co 6–8 tygodni — pies wygląda wtedy jak czarny pudel w kędziorach, jest lżejszy w utrzymaniu i szybciej schnie, i nie ma w tym nic złego, jeśli nie idzie na wystawę. Linienie jest znikome (1/5): martwy włos zostaje w sznurach, dlatego puli uchodzi za rasę dla alergików, choć alergenem jest naskórek, nie włos. Pazury co 3–4 tygodnie — pod sznurami nie widać, że są za długie.

Puli waży 10–15 kg i spala jak pies dwa razy większy, kiedy pracuje. Dorosły pies domowy w ruchu 1,5 godziny dziennie potrzebuje około 700–900 kcal, sportowy w sezonie 1000–1200; karma dla ras małych i średnich o zawartości białka 26–30 % i tłuszczu 14–18 %, dwa posiłki, u psa startującego — lżejszy posiłek 3 godziny przed treningiem, główny po. Waga jest pod sznurami niewidoczna: puli w pełnej szacie wygląda tak samo przy 12 i przy 16 kg, więc kontrolą jest ważenie raz w miesiącu i ręka wciśnięta przez sznury do żeber. Nadwaga u psa skaczącego na 1,5 m to rzepki i biodra w 5 roku życia. Szczenię rośnie do 10–12 miesiąca na karmie dla szczeniąt ras małych, trzy posiłki do 6 miesiąca. Miska: sznury z pyska wpadają do wody i karmy, wracają mokre i pachnące — miska wąska i głęboka albo poidło z kulką, sznury na pysku spięte na czas posiłku, i pysk wytarty po jedzeniu; w przeciwnym razie zapach karmy w sznurach zostaje na tygodnie. Przysmaki na treningu liczą się do dziennej dawki — puli w agility dostaje ich sporo, więc karma z miski proporcjonalnie mniej. Suplementy: u psa sportowego glukozamina z chondroityną od 5–6 roku życia, wcześniej niepotrzebne; olej rybi na szatę pomaga sznurom mniej się łamać. Woda po treningu w małych porcjach — puli pije szybko i dużo, a potem biega dalej.