Smooth collie (Owczarek szkocki krótkowłosy)

Smooth collie ma charakter, który zrobił z rough collie ikonę psa rodzinnego: łagodny, wrażliwy, oddany całej rodzinie, uważny na nastrój ludzi w stopniu, który bywa uciążliwy — collie wie, że ktoś jest smutny, i przychodzi. Wobec obcych otwarty po krótkiej rezerwie, zaszczeka na wejście (2/5 — smooth szczeka mniej niż rough, u którego to 4/5) i przywita; stróż z niego głosowy. Nie ma w nim agresji ani dominacji — wzorzec wyklucza „nerwowość i agresję”, a hodowla pilnuje.

Z dziećmi jest wyjątkowy (5/5) i to nie legenda: cierpliwy, zabawowy, opiekuńczy, solidny (20–30 kg), bez porywczości; jedyna rzecz do pracy to instynkt zaganiania — szczenię collie okrąża biegające dzieci, szczypie w łydki i próbuje zebrać je w grupę, co jest pracą, nie agresją, i wymaga przekierowania od pierwszych tygodni. Z innymi psami towarzyski (5/5), z kotem i zwierzętami gospodarskimi zgodny — pies stada, nie łowca.

Inteligencja 5/5, uczenie 5/5: uczy się w dwa powtórzenia, pamięta, chce współpracować — rasa dobrze radzi sobie w obedience, agility, rally-o, dogdancing, pasterstwie i jako pies terapeutyczny. Wrażliwość jest wysoka: krzyk łamie collie na dni, szorstkość daje psa lękliwego, a lęk przed hałasem (fajerwerki, burza) jest w rasie częsty. Dla początkującego 4/5: łatwy, przyjazny, bez czesania — trudności to wrażliwość, zaganianie i testy, o które trzeba zapytać hodowcę.

Smooth collie uczy się szybko i chętnie, dla pochwały bardziej niż dla jedzenia, metodami pozytywnymi, w krótkich sesjach, bez podnoszenia głosu — jeden krzyk cofa trening o tygodnie, a szarpanie smyczą daje psa, który boi się spacerów. Podstawy wchodzą w dni, sztuczki w tygodnie; przywołanie jest łatwe, bo nic nie ciągnie go dalej niż rodzina.

Zaganianie: od pierwszych tygodni przekierowane — pies, który okrąża i szczypie biegające dzieci, dostaje zamiast tego piłkę, dummy lub zadanie, a dzieci uczą się nie uciekać z piskiem; rowery i joggerzy na spacerze — trening spokojnego mijania na smyczy. Socjalizacja: standardowa, spokojna, z naciskiem na hałasy (miasto, ruch, fajerwerki z daleka) — lęk dźwiękowy jest w rasie częsty i lepiej mu zapobiegać niż leczyć. Trening samotności: stopniowy, bo collie przywiązany do rodziny zostaje sam źle.

Ruch: 1,5 godziny dziennie (4/5) w spacerach, zabawie i treningu, plus praca dla głowy — collie bez zajęcia zagania meble; dobre dyscypliny: obedience, agility, rally-o, pasterstwo (próby na owcach), dogtrekking, praca terapeutyczna. W mieszkaniu 4/5: spokojny, czysty, mało szczekliwy jak na collie, bez czesania — przy takiej dawce ruchu jedna z lepszych ras pasterskich do bloku.

Smooth collie jest rasą zdrową (4/5, 12–14 lat), pod warunkiem czterech testów, które hodowla powinna mieć. MDR1: mutacja genu oporności wielolekowej — u psa z dwiema kopiami (i częściowo z jedną) iwermektyna, milbemycyna w wysokich dawkach, loperamid, część leków przeciwwymiotnych, chemioterapeutyków i uspokajających przechodzi przez barierę krew-mózg i powoduje drgawki, śpiączkę i śmierć; test DNA przed pierwszym odrobaczaniem, wynik w książeczce zdrowia i u każdego weterynarza, który psa dotknie. To nie jest szczegół — to jest różnica między odrobaczeniem a śmiercią. Anomalia oka collie (CEA): niedorozwój naczyniówki, w łagodnej postaci bez objawów, w ciężkiej z odwarstwieniem siatkówki — test DNA, rodzice wolni lub nosiciel × wolny. PRA (prcd i rcd2 — u collie dwie postaci): ślepota — test DNA. Mielopatia zwyrodnieniowa (DM): postępujący niedowład tylnych nóg u starego psa — test DNA.

Bez testu: dermatomyositis (autoimmunologiczne zapalenie skóry i mięśni u szczeniąt i młodych psów — łysienie na pysku, uszach, łapach; u collie i shelties częste; pytać o linię), epilepsja idiopatyczna (pytać), niedoczynność tarczycy, dysplazja bioder (rzadko, badana), skręt żołądka u głębokiej klatki (dwa posiłki, spokój po jedzeniu). Blue merle: kojarzenie merle × merle zakazane — szczenięta białe, głuche i ślepe; hodowca powinien to wiedzieć.

Rutyna: szczepienia, odrobaczanie preparatami bezpiecznymi dla MDR1 (weterynarz musi znać wynik), ochrona przeciwkleszczowa (preparaty z grupy izoksazolin są bezpieczne), oczy badane u szczenięcia (CEA) i co roku, uszy co tydzień, waga co miesiąc, badanie krwi z tarczycą co roku po 7. roku.

Szata smooth collie jest krótka, płaska, twarda, przylegająca, z gęstym podszerstkiem — w tych samych maściach co rough: śniadej (sable, od złocistej po mahoniową) z białym, tricolor i blue merle — i wymaga tego, czego rough nie wymaga: prawie nic. Gumowa rękawica lub szczotka raz w tygodniu, w linieniu (3/5 — podszerstek wychodzi wyraźnie wiosną i jesienią, mimo krótkiej szaty) 2–3 razy z grabiami; kąpiel co 2–3 miesiące lub po błocie. Pies nie pachnie, czyści się sam.

Nie strzyc — krótka szata nie wymaga, a podszerstek chroni przed zimnem i słońcem. Pysk klinowaty, długi, bez fałd — nic do przecierania. Uszy: półstojące, załamane na końcu (cecha wzorca) — przegląd co tydzień, rzadko problem. Oczy: migdałowe, ukośne — przetarte, u blue merle sprawdzone na wady (mikroftalmia); badanie CEA u szczenięcia w 6–8 tygodniu. Zęby: szczotkowanie, gryzaki. Pazury co 3–4 tygodnie.

Skóra: przy dermatomyositis — łysiny na pysku, uszach i łapach, wymagające ochrony przed słońcem i leczenia; przegląd skóry co tydzień u młodego psa. Kleszcze: na krótkiej szacie widoczne, w podszerstku mniej — preparat systemowy (izoksazoliny są bezpieczne przy MDR1; iwermektyna nie). Całość: 15 minut tygodniowo — to jest cała różnica wobec rough collie i cały powód, dla którego rasa istnieje.

Dorosły smooth collie 18–30 kg przy 1,5 godzinie ruchu zjada 280–420 g dobrej karmy suchej dziennie (1100–1700 kcal) w dwóch posiłkach; pies sportowy więcej, kanapowy po kastracji mniej. Rasa jest szczupła i elegancka z natury — wzorzec chce psa lekkiego — i tyje umiarkowanie; żebra pod dłonią, talia z góry, waga co miesiąc. Skręt żołądka u głębokiej klatki: dwa posiłki, spokój po jedzeniu.

Szczenię: karma dla ras średnich/dużych do 15 miesięcy, trzy posiłki do 6. miesiąca, wzrost powolny. Collie bywa wybredny i wrażliwy na żołądek — je w spokoju, bez obcych, w stałym miejscu, odmawia w stresie (przeprowadzka, gość, burza) i wraca do jedzenia sam; zmiany karmy stopniowo, przez tydzień. Smakołyki na treningu — collie pracuje dla pochwały, ale je chętnie — z własnej karmy, wliczone w dawkę.

MDR1 i dieta: leki, nie jedzenie, są problemem — ale warto wiedzieć, że loperamid (lek na biegunkę „z apteczki”) jest dla nosiciela MDR1 toksyczny, więc biegunkę u collie leczy się dietą (ryż, chudy kurczak, probiotyk) i wizytą, nie tabletką z szafki. Alergie skórne (świąd, lizanie łap) — dieta eliminacyjna na jedno białko przez 8 tygodni; przy dermatomyositis kwasy omega-3 i witamina E jako uzupełnienie leczenia. Woda dostępna zawsze.