Kot kartuski (Chartreux)

Kartuz to kot o stabilnym, spokojnym temperamencie (energia 3/5), który przywiązuje się mocno, ale dyskretnie. Zwykle wybiera jednego domownika i towarzyszy mu z pokoju do pokoju, kładzie się obok, nie na kolanach, i patrzy — to kot obserwator. Wobec pozostałych domowników jest przyjazny, wobec obcych na początku zdystansowany, potem obojętny. Nie domaga się uwagi głosem, bo głosu prawie nie ma: głośność 1/5 oznacza, że kartuz przez lata może nie miauknąć ani razu, a komunikuje się ćwierkaniem, mruczeniem i spojrzeniem.

Z dziećmi radzi sobie dobrze (4/5), bo jest cierpliwy i zamiast drapać, wychodzi z pokoju; z innymi kotami i psami też (4/5), choć dwa kocury kartuskie w jednym domu bywają problemem — samce są terytorialne. Samotność w godzinach pracy znosi lepiej niż większość ras: nie niszczy, nie płacze, przesypia dzień i wita w drzwiach. To argument, dla którego kartuz jest w naszej bazie 4/5 dla początkujących i 4/5 do mieszkania. Ma przy tym zachowany instynkt łowiecki — kartuzy były kotami klasztornymi i portowymi, hodowanymi do polowania na szczury — i wiele z nich aportuje zabawki, a wypuszczone na dwór poluje skutecznie.

Kartuz potrzebuje dwóch sesji zabawy dziennie po 10–15 minut, najlepiej w polowanie na coś, co ucieka po podłodze: mysz na sznurku, piłka po korytarzu, wędka prowadzona nisko. Wielu kartuzów samo wymyśla aport — przynosi zabawkę i kładzie pod nogami — i to najlepszy sposób, żeby zmęczyć kota, który poza tym jest raczej stateczny. Uczy się przeciętnie (3/5), ale za jedzenie opanowuje przywołanie, siad i wejście do transportera; sesje krótkie, bo kartuz szybko uznaje temat za wyczerpany.

Dom: drapak wysoki z legowiskiem na górze (kartuz lubi obserwować z wysokości, ale nie jest akrobatą), półka przy oknie z widokiem na ulicę lub ptaki, drapak poziomy z sizalu — wełniana szata i mocne pazury oznaczają, że tekturowy zużyje w tydzień. Kuweta: ten kot jest w niej zaskakująco czysty i wybredny wobec zapachu, sprzątanie codziennie. Okna i balkon muszą mieć siatkę. Jeśli macie dom z ogrodem i chcecie wypuszczać kota — osiatkowany ogród albo spacery w szelkach, do których kartuz daje się przyzwyczaić; kot z instynktem łowieckim wypuszczony luzem przynosi myszy, ale też traci się pod samochodami.

Kot kartuski jest zdrowy (4/5) i długowieczny, a jako rasa naturalna ma krótką listę obciążeń dziedzicznych — ale nie pustą. Najbardziej specyficzne jest zwichnięcie rzepki (luksacja), problem znany głównie z psów, a u kotów spotykany w kilku rasach, z kartuzem na czele; objawia się „podskakiwaniem” tylnej łapy podczas biegu i niechęcią do skoków. Hodowca ocenia rzepki rodziców klinicznie i powinien to powiedzieć wprost. Druga sprawa to kardiomiopatia przerostowa (HCM) — echo serca rodziców przed kryciem i u kota po 3. roku życia co 1–2 lata.

Trzeci temat to drogi moczowe: kartuzy, zwłaszcza kocury, mają skłonność do kamicy struwitowej i zapaleń pęcherza, dlatego karma mokra, dostęp do wody i badanie moczu raz w roku to nie nadgorliwość. Rutyna: szczepienia, odrobaczanie 2–4 razy w roku, zęby (kartuzy mają skłonność do zapalenia dziąseł — kontrola raz w roku), po 7. roku życia badanie krwi i moczu co roku. Nadwaga: kocur kartuski po kastracji, spokojny i lubiący jeść, tyje łatwo, a wełniana szata skutecznie ukrywa pierwsze kilogramy — ważcie kota, nie oceniajcie na oko. Kocięta rozwijają się wolno i kocur do 2–3 lat wygląda „niedorobiony” — to norma rasy, nie problem zdrowotny.

Szata kartuza jest podwójna: gęsty, wełnisty podszerstek i lekko odstający, wodoodporny włos okrywowy — w dotyku przypomina owczą wełnę, nie plusz brytyjczyka. Pielęgnacja jest prosta (2/5), ale ma jedną zasadę: grzebień, nie szczotka. Szczotka druciana wyrywa podszerstek i psuje fakturę, grzebień o średnich zębach raz w tygodniu porządkuje włos bez uszkodzeń. W linieniu wiosennym i jesiennym (3/5) kartuz gubi podszerstek w ilościach, których nie spodziewa się nikt po kocie krótkowłosym — wtedy czesanie 3–4 razy w tygodniu i pasta na kule włosowe.

Kąpiel jest zbędna i trudna: szata jest wodoodporna, woda spływa po włosie, a przemoczenie do skóry wymaga długiego moczenia — hodowcy kąpią koty tylko przed wystawą. Oczy miedziane, bez skłonności do łzawienia; uszy kontrola raz w tygodniu; pazury co 2–3 tygodnie u kota niewychodzącego. Zęby: szczotkowanie 2–3 razy w tygodniu lub karma stomatologiczna, kontrola raz w roku — zapalenie dziąseł w rasie się zdarza. Kolor szaty: jednolity niebieski, u kociąt dopuszczalne słabe pręgi, które znikają; srebrzysty połysk końcówek włosa jest cechą wystawową. Rdzawy nalot na sierści u dorosłego kota to zwykle słońce, nie choroba.

Kocur kartuski o wadze 5–6 kg potrzebuje około 250–300 kcal dziennie po kastracji (70–85 g suchej karmy lub 300–350 g mokrej), kotka o wadze 3,5–4 kg — 180–220 kcal. W składzie mięso na pierwszym miejscu i białko zwierzęce co najmniej 30–35 % w karmie suchej, tauryna, mało węglowodanów. Ze względu na skłonność rasy do kamicy struwitowej połowa dawki powinna być mokra, a kot powinien mieć kilka misek z wodą lub fontannę — rozcieńczony mocz to najskuteczniejsza profilaktyka. Karma z obniżoną zawartością magnezu i fosforu, kontrolowanym pH moczu, jest dla kocurów kartuskich po kastracji rozsądnym wyborem.

Porcje odmierzane wagą, 3–4 posiłki dziennie, bez wolnego dostępu do suchej karmy: kartuz jest spokojny, lubi jeść i pod wełną nie widać, że tyje. Ważcie kota raz w miesiącu; u kocura w wieku 1–3 lat waga rośnie naturalnie (dojrzewa późno), ale po zakończeniu wzrostu każde 200 g więcej to sygnał. Przysmaki maksymalnie 10 % dziennych kalorii. Kalkulator porcji przeliczy dawkę z wagi, wieku i tego, czy kot jest po kastracji.