Coton de tuléar

Coton jest psem stworzonym do jednej rzeczy — bycia z ludźmi — i wychodzi mu to lepiej niż większości ras: wesoły, ciekawski, zabawny, wymyśla numery (stawanie na tylnych łapach z machaniem przednimi to jego znak firmowy), przynosi rzeczy, tańczy i komentuje wszystko własnym językiem — pomrukami, piskami, gardłowym „gadaniem”, które opiekunowie opisują jako rozmowę. Szczeka mało (2/5) — zaszczeka na dzwonek i przejdzie do gadania. Wobec obcych otwarty i przyjazny po chwili obserwacji; stróżem nie jest.

Przywiązuje się do całej rodziny, nie do jednej osoby — chodzi za tym, kto akurat jest w pokoju, śpi z tym, kto pozwoli, i wita każdego domownika tak samo. Z dziećmi znakomity (5/5): cierpliwy, zabawowy, solidniejszy niż maltańczyk, znosi przedszkolaka z humorem — z zastrzeżeniem 5 kg, których nie należy nosić i upuszczać. Z innymi psami i kotami towarzyski (5/5), bez instynktu łowieckiego wartego wzmianki; drugi pies w domu to dla cotona radość, nie rywalizacja.

Inteligentny (5/5), uczy się chętnie (5/5) — dla pochwały, zabawy i jedzenia, w tej kolejności — i ma mniej wrażliwości niż inne bichony: znosi hałaśliwy dom, zmiany i podróże z równowagą, którą nazywa się „madagaskarskim spokojem”. Trudność jest jedna, wspólna dla psów tego typu: coton sam w domu przez cały dzień jest psem nieszczęśliwym. Dla początkującego 5/5 — najłatwiejszy pies w grupie 9, jeśli ktoś jest w domu i ktoś czesze.

Coton uczy się szybko i z radością: trening pozytywny, krótkie sesje, zabawa jako nagroda, i pies zna w wieku roku dwadzieścia sztuczek, tańczy, aportuje, chodzi po równoważni. Dogdancing, agility w klasie mini, rally-o, nosework — wszystko w zasięgu, bez presji. Nauka czystości u małego psa: częste wyjścia, nagroda na dworze, cierpliwość; coton nie lubi deszczu i błota (biała szata) i mata w domu bywa kompromisem na zimę.

Trening samotności jest jedynym trudnym elementem i trzeba go zacząć w pierwszym tygodniu: wychodzenie na minutę, pięć, kwadrans, bez pożegnań i powitań, z zajęciem na czas nieobecności, stopniowo do 3–4 godzin. Pies, który był z ludźmi cały dzień i nagle zostaje na osiem godzin, płacze i niszczy, a lęk separacyjny leczy się miesiącami — coton to pies dla pracujących z domu, emerytów i rodzin z kimś na miejscu.

Socjalizacja prosta, bo pies lubi wszystkich; warto uczyć spokoju wobec dużych psów, bo coton nie ma świadomości rozmiaru. Trening pielęgnacji jako zabawa od szczenięcia — czesanie co drugi dzień przez 16 lat wymaga psa, który to znosi. Ruch: 45–60 minut dziennie (3/5) w spacerach i zabawie; rasa lubi też dłuższe wędrówki i plażę (to pies z wybrzeża). W mieszkaniu 5/5: mały, cichy, czysty, nie linieje — jedna z najlepszych ras do bloku.

Coton jest jedną z najzdrowszych ras w grupie 9 (5/5, 14–16 lat, wiele psów dożywa 17–18) — mała populacja z Madagaskaru nie została zniszczona hodowlą na skrajności, a kluby amerykańskie i europejskie od początku prowadzą program badań. Cztery choroby dziedziczne mają testy DNA i hodowca powinien mieć wyniki obojga rodziców: ataksja noworodkowa Bandera (BNAx — szczenięta nie potrafią chodzić i giną w pierwszych tygodniach), hiperurykozuria (HUU — kamienie moczanowe w pęcherzu, u samców niedrożność cewki; pies z dwiema kopiami żyje normalnie na diecie z niską zawartością puryn), retinopatia wieloogniskowa (CMR2 — zmiany siatkówki, zwykle bez utraty wzroku) i choroba von Willebranda typu I (krwawienia przy zabiegach). Nosiciel kryty tylko psem wolnym od mutacji; szczenię z dwiema kopiami BNAx nie powinno się urodzić.

Poza genetyką: zwichnięcie rzepki (badanie rodziców, stopnie 1–4), dysplazja bioder (rzadko, ale badana w USA), zaćma i PRA sporadycznie (badanie oczu), alergie skórne (świąd, lizanie łap — pod białą szatą rude ślady od śliny widać natychmiast), zapalenia uszu pod obrośniętymi, zwisającymi uszami, kamień nazębny — u małego psa żyjącego 16 lat główny problem po 8. roku.

Rutyna: szczepienia, odrobaczanie, ochrona przeciwkleszczowa (kleszcz w białej szacie widoczny, ale w gęstej — nie), oczy przetarte codziennie, uszy co tydzień, zęby szczotkowane 3 razy w tygodniu i kontrolowane co roku, waga co miesiąc (rzepki), badanie moczu co roku u psa z HUU, badanie krwi co roku po 8. roku. Kastracja bez pośpiechu, po zakończeniu wzrostu; przed każdym zabiegiem weterynarz zna wynik vWD.

Szata cotona ma strukturę bawełny — miękka, sprężysta, lekko falista, 6–8 cm, bez podszerstka — i nie linieje wcale (1/5): martwy włos zostaje i bez czesania zbija się przy skórze w kołtuny w ciągu 3–4 dni, pod pachami, za uszami, pod obrożą i na spodniach najpierw. Pełna szata wymaga czesania do skóry co drugi dzień, 15–20 minut, szczotką z metalowymi szpilkami i grzebieniem o rzadkich zębach, warstwami, ze spryskaniem odżywką w sprayu — sucha bawełna się łamie. Wzorzec chce psa naturalnego: nie strzyże się, nie fryzuje, wyrównuje nożyczkami tylko włos przy oczach, opuszkach i odbycie.

Pies domowy: większość opiekunów strzyże „puppy cut” na 3–5 cm co 6–8 tygodni (groomer 120–200 zł), co skraca czesanie do 2 razy w tygodniu — pies niczego nie traci, wzorzec się obrazi. Kąpiel co 3–4 tygodnie łagodnym szamponem dla białej szaty z odżywką, dokładne rozczesanie przed (mokry kołtun filcuje się na stałe), suszenie suszarką z czesaniem. Biała szata brudzi się, ale po wyschnięciu czyści szczotką; błoto z łap spłukać.

Oczy: przetarte codziennie, zacieki od łez to główny temat kosmetyczny białego psa — czyste oczy, sucha okolica, filtrowana woda, ceramiczna miska pomagają; przy nasilonym łzawieniu weterynarz. Uszy zwisające, obrośnięte: włos z kanału wyskubany, przegląd co tydzień. Zęby: szczotkowanie 3 razy w tygodniu — u tej rasy ważniejsze niż szata. Pazury co 3–4 tygodnie. Alergicy: pies nie linieje, ale ślina i naskórek zostają — test u hodowcy.

Dorosły coton 3,5–6 kg zjada 80–120 g dobrej karmy suchej dziennie (280–420 kcal) w dwóch posiłkach — mało, i dlatego rasa tyje od resztek ze stołu, o które prosi stojąc na tylnych łapach z machaniem przednimi; jeden plasterek szynki to 10 % dziennej energii. Żebra pod dłonią, waga co miesiąc; nadwaga u psa z rzepkami to operacja w wieku 6 lat. Smakołyki na treningu wliczone w dawkę, najlepiej z własnej karmy.

Hiperurykozuria: u psa z dwiema kopiami HUU (test DNA) dieta o niskiej zawartości puryn — bez podrobów, sardynek, wołowiny i dziczyzny w nadmiarze, z jajami, nabiałem i drobiem jako białkiem, dużo wody, badanie moczu co roku; karmy weterynaryjne „urinary” ustalone z lekarzem. U psa wolnego od mutacji dieta normalna. Zęby: karma sucha i gryzaki opóźniają kamień, nie zastąpią szczotkowania; stary coton bez zębów je namoczoną.

Szczenię: karma dla ras małych do 10–12 miesięcy, trzy–cztery posiłki do 4. miesiąca (hipoglikemia u drobnych szczeniąt), potem trzy, potem dwa. Alergie pokarmowe: świąd, lizanie łap i rude ślady na białej szacie — dieta eliminacyjna na jedno białko przez 8 tygodni. Zacieki od łez: karma bez barwników, filtrowana woda, ceramiczna miska. Zmiany karmy stopniowo, przez tydzień; wybredność jest wyuczona i coton uczy się jej w dwa dni, jeśli po odmowie dostaje coś lepszego.