Dalmatyńczyk

Dalmatyńczyk to pies żywiołowy, towarzyski (4/5) i bardzo związany z rodziną, z pamięcią do ludzi i ich humorów. W domu, w którym dostaje tyle ruchu, ile potrzebuje, jest wesołym, czułym towarzyszem, który uwielbia być w centrum wydarzeń. W domu, w którym go nie dostaje — a to najczęstszy scenariusz w tej rasie — staje się nerwowy, głośny i destrukcyjny, i to on, nie „charakter rasy”, trafia potem do opisów na portalach adopcyjnych. Popularność po filmie sprawiła, że wiele dalmatyńczyków trafiło do ludzi bez pojęcia o skali energii tego psa.

Z dziećmi jest dobry (4/5), ale to pies duży i pobudliwy: w zabawie przewróci pięciolatka bez złych intencji, dlatego w rodzinie z małymi dziećmi wymaga wcześniejszego wychowania i spacerów przed zabawą, nie po. Wobec obcych bywa rezerwowany, zaszczeka na gościa (głośność 2/5) i po chwili go zaakceptuje — z instynktu stróża zostało mu tyle, ile pies powozowy potrzebował, żeby pilnować koni. Z innymi psami żyje zgodnie, z kotami wychowanymi razem — też; obcego kota będzie gonił. Źle znosi samotność i nudę; osiem godzin samotnie w mieszkaniu to dla dalmatyńczyka prosta droga do lęku separacyjnego.

Dorosły dalmatyńczyk potrzebuje 1,5–2 godzin ruchu dziennie, w tym przynajmniej raz porządnego biegu: przy rowerze (od 18. miesiąca życia, po zakończeniu wzrostu), canicrossu, długiego marszu w terenie albo zabawy aportowej na dużej przestrzeni. Spacer po osiedlu na smyczy to dla niego rozgrzewka, nie aktywność. Trzeba to policzyć szczerze przed zakupem: codziennie, w deszczu i w zimie, przez 12 lat. Dla biegaczy, rowerzystów i osób z psem w pracy to idealna rasa; dla kogoś, kto liczy na „wybieganie się w ogrodzie”, nie — dalmatyńczyk sam w ogrodzie nie biega, tylko kopie i szczeka.

Szkolenie: uczy się szybko (4/5) i lubi pracować, ale jest uparty i pamiętliwy — presja i krzyk dają psa, który przestaje współpracować i zaczyna unikać. Najlepiej działa krótki trening na jedzenie i zabawę, wpleciony w spacer, oraz sporty: agility, obedience, dogtrekking, rally-o. Socjalizacja szczeniaka jest ważna, bo rasa ma skłonność do nieufności wobec obcych i — u psów głuchych na jedno ucho — do przestrachu. Szczeniak głuchy na oba uszy jest szkolony na sygnały ręczne i wibracje, jest to możliwe i takie psy żyją normalnie, ale trzeba to wiedzieć od początku, a nie odkryć w czwartym miesiącu.

Dalmatyńczyk ma dwie choroby, które są cechą rasy, nie pechem. Pierwsza to hiperurykozuria: mutacja genu SLC2A9 sprawia, że pies nie przetwarza kwasu moczowego do allantoiny i wydala go w moczu w stężeniu jak u ludzi. Skutek to kamienie moczanowe, które u samców potrafią zablokować cewkę moczową — stan zagrożenia życia wymagający operacji. Prawie wszystkie dalmatyńczyki na świecie są homozygotyczne pod względem tej mutacji; wyjątkiem jest linia LUA (low uric acid), wyhodowana z jednorazowego skrzyżowania z pointerem w 1973 roku, i warto zapytać hodowcę, czy ją prowadzi. U zwykłego dalmatyńczyka profilaktyka to dieta niskopurynowa, dużo wody, częste wyjścia (mocz nie może zalegać) i badanie moczu raz w roku.

Druga to głuchota wrodzona, sprzężona z genem białego umaszczenia: kilkanaście procent szczeniąt jest głuchych na jedno ucho, kilka procent na oba. Jedynym wiarygodnym badaniem jest test BAER (słuchowe potencjały wywołane) w wieku 5–7 tygodni; hodowca powinien pokazać wynik dla każdego szczeniaka, a szczeniąt obustronnie głuchych nie sprzedawać do hodowli. Psy z niebieskimi oczami i bez plam na uszach mają statystycznie większe ryzyko. Do tego rutyna hodowlana: RTG bioder (HD) obojga rodziców w ZKwP, badanie okulistyczne, a u psów z linii amerykańskich test na kardiomiopatię. Alergie skórne i pokarmowe są w rasie częste — objawiają się lizaniem łap i nawracającym zapaleniem uszu.

Krótka szata dalmatyńczyka jest zwodnicza: wygląda na bezobsługową, a linieje przez cały rok (4/5) krótkim, twardym włosem, który wbija się w tkaninę jak igły i nie daje się zebrać rolką. To najczęstsza skarga opiekunów, częstsza niż na energię. Szczotkowanie gumową rękawicą lub zgrzebłem 2–3 razy w tygodniu (w linieniu wiosennym i jesiennym codziennie) zbiera większość włosa, zanim wyląduje na kanapie; ciemna tapicerka i jasne ubrania to złe połączenie z tą rasą.

Kąpiel raz na 2–3 miesiące lub po tarzaniu w czymś, co pies uznał za perfumy; skóra dalmatyńczyka jest wrażliwa i skłonna do alergii, więc szampon łagodny, bez zapachów. Białe psy o krótkiej sierści są narażone na poparzenia słoneczne uszu i nosa — latem w słońcu krem z filtrem dla psów na uszy. Uszy wiszące sprawdzajcie raz w tygodniu, bo alergicy w tej rasie mają skłonność do nawracających zapaleń. Pazury pies aktywny zwykle ściera sam; kontrola raz w miesiącu. Zęby szczotkujcie 2–3 razy w tygodniu. Zimą dalmatyńczyk radzi sobie z chłodem lepiej niż charty, ale przy dłuższym staniu na mrozie przydaje się derka — to pies do ruchu w zimie, nie do czekania pod sklepem.

Dieta dalmatyńczyka jest jedyna w bazie, w której najważniejsze jest nie ile, tylko czego nie. Puryny — związki, z których powstaje kwas moczowy — są w podrobach, sardynkach, śledziach, dziczyźnie, drożdżach i ekstraktach mięsnych; te produkty są dla dalmatyńczyka wykluczone przez całe życie. Bazą powinna być karma o umiarkowanej zawartości białka (18–22 %) ze źródeł niskopurynowych: jaja, nabiał, drób, ryby białe, albo gotowa karma weterynaryjna „urinary/U-D” dla psów z kamicą moczanową. Karmy wysokobiałkowe i bezzbożowe oparte na mięsie z podrobami, modne u innych ras, u dalmatyńczyka zwiększają ryzyko kamieni.

Drugi filar to woda: mocz ma być rozcieńczony. Karma mokra lub sucha zalana wodą, kilka misek w domu, po każdym posiłku wyjście na siusiu. Pies o wadze 27–30 kg potrzebuje około 1 300–1 600 kcal dziennie — 370–460 g suchej karmy o gęstości 350 kcal/100 g, przy 2 godzinach ruchu bliżej górnej granicy — w dwóch posiłkach. Nie dosypujcie suplementów białkowych ani przysmaków z suszonych podrobów (wątróbka, płuca, żwacze), które są w każdym sklepie zoologicznym i dla tej rasy są najgorszym możliwym wyborem. Kalkulator porcji przeliczy kalorie na wagę i aktywność — pamiętajcie tylko, że dla dalmatyńczyka skład liczy się bardziej niż gramatura.