Owczarek australijski (Aussie)

Aussie łączy dwie cechy, które rzadko idą w parze: pasterski popęd do pracy border collie i silne, niemal lepkie przywiązanie do ludzi. Chodzi za domownikami z pokoju do pokoju, kładzie się tak, żeby wszystkich widzieć, i chce uczestniczyć w każdej czynności — od gotowania po wieszanie prania. Wobec obcych jest rezerwowany, obserwuje z dystansu i sam decyduje, kiedy podejść; nie jest psem, który wita każdego przechodnia.

Z dziećmi w wieku szkolnym tworzy zgraną drużynę, bo lubi biegać, aportować i uczyć się sztuczek. Z małymi dziećmi wymaga nadzoru z powodu odruchu zaganiania: biegające maluchy bywają szczypane w łydki, a to zachowanie trzeba wygaszać od pierwszego tygodnia. Z innymi psami dogaduje się dobrze, z kotem, jeśli dorastali razem — choć zaganiać go będzie i tak.

Aussie potrzebuje ludzi tak samo jak ruchu. Zostawiony na osiem godzin dziennie w pustym domu rozwija lęk separacyjny, wycie i niszczenie. To rasa dla kogoś, kto pracuje z domu, ma czas rano i wieczorem i chce mieć psa jako partnera do aktywności, nie jako element wystroju.

Owczarek australijski uczy się błyskawicznie i uwielbia to — trening jest dla niego zabawą, nie obowiązkiem. Kliker, sztuczki, obedience, aport: aussie po kilku dniach zna komendę, po kilku tygodniach jest znudzony i czeka na coś nowego. Zróżnicowanie jest kluczem. Presja i krzyk go zamykają, bo rasa jest wrażliwa na nastrój przewodnika.

Ruch: około dwóch godzin dziennie, z czego znaczna część angażująca głowę — agility (aussie to jedna z najlepszych ras w tej dyscyplinie), frisbee, flyball, treibball, pasterstwo, nosework, rally-o. Sam spacer, nawet długi, nie wystarcza; aussie po dwóch godzinach chodzenia jest wciąż gotowy do pracy, a po pół godzinie treningu węchowego — zmęczony. Zabawki logiczne i praca węchowa w domu na dni, gdy nie da się wyjść.

Socjalizacja w pierwszym roku decyduje o stosunku do obcych: bez niej naturalna rezerwa zamienia się w lękliwość i szczekanie na wszystko. Wygaszanie zaganiania (dzieci, rowerów, samochodów) to osobne zadanie — przerywaj, przekierowuj na zabawkę, nagradzaj spokój. Aussie do bloku nadaje się tylko dla osoby, która traktuje sport z psem jako główne hobby.

Zanim podasz owczarkowi australijskiemu jakikolwiek lek, sprawdź MDR1. Mutacja tego genu, obecna u około połowy aussie, uszkadza barierę krew–mózg i sprawia, że zwykłe dawki iwermektyny, loperamidu, niektórych leków przeciwwymiotnych i chemioterapeutyków są dla psa toksyczne, czasem śmiertelnie. Test DNA kosztuje kilkadziesiąt złotych, wynik wpisz na pierwszą stronę książeczki zdrowia i powiedz o nim każdemu lekarzowi. Hodowca powinien znać status rodziców.

Drugie słowo to merle. Gen marmurkowego umaszczenia w podwójnej dawce (merle × merle) daje szczenięta w większości białe, często głuche i ślepe — odpowiedzialny hodowca nigdy nie kojarzy dwóch psów merle. Oczy: anomalia oczu collie (CEA) i zaćma dziedziczna (gen HSF4) mają testy DNA; badanie okulistyczne rodziców z ostatniego roku jest standardem. Dysplazja bioder i łokci — prześwietlenia HD A/B, ED 0. Epilepsja idiopatyczna występuje w rasie i nie ma testu; pytaj o napady w linii.

Poza tym aussie jest twardym psem pracującym: 12–15 lat życia, dobra odporność, niewiele alergii. Profilaktyka kleszczowa cały sezon, kontrola stawów u psa sportowego. Kastracja: u psów uprawiających sport warto poczekać do zakończenia wzrostu (12–14 miesięcy).

Szata aussie jest średniej długości, prosta lub lekko falista, z gęstym podszerstkiem; na szyi grzywa, na nogach pióra, na zadzie portki. Poza sezonem szczotkowanie dwa razy w tygodniu szczotką z długimi zębami i grzebieniem — zwłaszcza za uszami, pod pachami i w portkach, gdzie tworzą się kołtuny. Wiosną i jesienią podszerstek wychodzi garściami przez 3–4 tygodnie i szczotka co 2 dni jest koniecznością; rasa ma 4/5 na naszej skali linienia zasłużenie.

Kąpiel co 2–3 miesiące lub po wytarzaniu; szata jest odporna na brud, a błoto po wyschnięciu wypada. Nie strzyż aussie na krótko „na lato” — podszerstek chroni też przed przegrzaniem, a strzyżona szata odrasta nierówno. Przycinaj tylko włosy między opuszkami i wokół łap.

Uszy załamane, półstojące — przegląd raz w tygodniu. Pazury u biegającego psa ścierają się same; kontroluj co miesiąc. Zęby szczotkuj dwa razy w tygodniu. U psów z ogonem naturalnie krótkim (NBT, cecha genetyczna części rasy) nic nie trzeba robić; kopiowanie ogona jest w Polsce zakazane.

Rozpiętość wagi w rasie jest duża — od 16-kilogramowej suki po 32-kilogramowego psa — więc porcję licz od masy i aktywności konkretnego psa, nie od tabelki dla rasy. Pies sportowy, trenujący codziennie, potrzebuje karmy z wysoką zawartością białka zwierzęcego i tłuszczu; pies domowy z dwoma spacerami tyje na tej samej karmie w kilka miesięcy. Dwa posiłki dziennie, 45–60 minut spokoju po treningu.

Szczeniak rośnie do 12.–14. miesiąca; karma dla szczeniąt ras średnich, bez suplementów wapnia. Smakołyki treningowe stanowią u aussie sporą część bilansu — używaj części dziennej porcji jako nagród. Kondycję sprawdzaj dłonią pod szatą: żebra wyczuwalne, talia wyczuwalna z góry; wzrokiem przez futro nic nie ocenisz.

Uwaga przy MDR1: niektóre suplementy i „naturalne” preparaty przeciwpasożytnicze zawierają substancje niebezpieczne dla psów z mutacją — każdy preparat, także bez recepty, konsultuj z lekarzem, który zna status psa. Miesięczny koszt utrzymania to 380–620 zł.