Kot turecki van

Van to kot o silnej osobowości, który wybiera sobie ludzi. Zwykle przywiązuje się do jednego lub dwóch domowników i wobec nich jest czuły — śpi obok, wita w drzwiach, przynosi zabawki — a pozostałych akceptuje z dystansem; wobec obcych bywa nieufny i schodzi im z drogi. Nie lubi być noszony ani przytrzymywany: podniesiony wyrywa się, i to stanowczo, bo przy 8 kg masy i atletycznej budowie ma siłę. Głos ma umiarkowany (2/5), ale wyraźny, gdy czegoś chce.

Z dziećmi radzi sobie znakomicie (5/5): jest duży, mocny, cierpliwy i lubi aktywną zabawę, a dzieci trzeba tylko nauczyć, żeby go nie nosiły. Z innymi kotami i psami dogaduje się umiarkowanie (3/5) — van chce być liderem i z drugim dominującym kotem będzie się spierał; najlepiej wychodzi para van + spokojny kot innej rasy albo dwa vany wychowane razem. Energia 4/5 to kot, który wspina się na szafy, biega po mieszkaniu, otwiera szafki i bawi się wodą w każdej dostępnej formie: w misce, w umywalce, w wannie z resztką wody, w stawie ogrodowym. Samotność w dzień pracy znosi dobrze, jeśli ma zajęcie; jest bardziej samodzielny niż koty orientalne. Dojrzewa wolno i przez 3–4 lata zachowuje kocięcą żywiołowość.

Van potrzebuje 2–3 sesji zabawy dziennie po 15 minut, w tym intensywnych: wędka z piórkami wysoko (skacze ponad metr), aport (wiele vanów przynosi), pogoń po schodach. Uczy się chętnie (4/5) — sztuczki na kliker, przywołanie, spacery w szelkach po ogrodzie, do których van przyzwyczaja się łatwo i które lubi. Zabawa z wodą jest dla tej rasy naturalna i warto ją oswoić zamiast zwalczać: płytka miska z pływającymi zabawkami, fontanna dla kotów, latem brodzik w ogrodzie.

Dom: pionowy i mocny. Drapak pod sufit z grubym słupem (kocur 9 kg wywraca lekkie), półki ścienne, dostęp do szafy; drapak poziomy z sizalu. Okna i balkon osiatkowane siatką solidnie mocowaną — van na siatkę skacze. Klapa toalety zamknięta, akwarium przykryte, miski z wodą na tacy lub w łazience, bo van je rozchlapie. Kuweta duża, czysta. Wypuszczanie luzem — nie: nieufny wobec obcych, ale bez lęku przed samochodami, z instynktem łowieckim i skłonnością do wchodzenia do wody kot ginie na zewnątrz; osiatkowany ogród lub spacery w szelkach dają mu to, co lubi, bez ryzyka.

Van jest rasą naturalną i zdrową (4/5), z długim życiem (13–17 lat) i krótką listą obciążeń. Kardiomiopatia przerostowa (HCM) występuje w rasie — echo serca rodziców przed kryciem i kontrola dorosłego kota co 1–2 lata po 3. roku życia. Głuchota: van z definicji jest prawie biały, a gen białego umaszczenia (u vana to gen piebald, słabszy niż dominujący gen W u angory) daje ryzyko głuchoty u kotów z niebieskimi lub różnobarwnymi oczami; hodowca powinien zrobić kociętom test BAER i pokazać wynik. Zapytajcie też o FIV/FeLV rodziców.

Uwaga na nazwy: turecki van (biały z kolorowymi znaczeniami na głowie i ogonie) to inna rasa niż turecki vankedisi — całkiem biały kot znad jeziora Wan, hodowany w Turcji, w Europie prawie niespotykany, z dużo wyższym ryzykiem głuchoty. Rutyna: szczepienia, odrobaczanie, zęby (kontrola raz w roku), po 7. roku życia badanie krwi i moczu co roku. Nadwaga u vana jest rzadsza niż u brytyjczyków — to kot aktywny — ale kocur po kastracji przy misce na wolnym dostępie tyje jak każdy. Wysoki próg bólu: van ukrywa dolegliwości, więc zmiana zachowania (mniej skoków, mniej zabawy w wodzie) jest sygnałem wcześniejszym niż jakikolwiek objaw.

Szata vana jest półdługa, jedwabista, w dotyku jak kaszmir, i — co ważne — bez podszerstka: dlatego nie kołtuni się tak jak u persa czy brytyjczyka długowłosego, jest wodoodporna i szybko schnie. Grzebień o rzadkich zębach 2 razy w tygodniu (pielęgnacja 3/5), z uwagą na kryzę, „portki” i puszysty ogon; w linieniu (3/5) 3–4 razy. Szata zmienia się sezonowo bardziej niż u innych ras: zimą jest długa i gęsta, latem tak krótka, że van wygląda jak inny kot — to norma, nie choroba.

Kąpiel: van ją lubi, więc nie ma problemu, ale nie ma też potrzeby częściej niż co 2–3 miesiące; po kąpieli wytarcie ręcznikiem, resztę kot wysuszy sam. Biała szata żółknie od żwirku i śliny, przed wystawą używa się szamponu rozjaśniającego. Oczy: bursztynowe, niebieskie lub różnobarwne, bez skłonności do łzawienia. Uszy kontrola raz w tygodniu; u prawie białego kota uszy narażone na poparzenia słoneczne — ograniczcie pełne słońce latem. Pazury co 2–3 tygodnie, mocne; sizal konieczny. Kamień nazębny zbiera się u każdego kota — szczotkowanie albo karma stomatologiczna i coroczna kontrola. Po zabawie w wodzie sprawdzajcie, czy kot nie leży mokry na przeciągu — szata schnie szybko, ale nie natychmiast.

Kocur vana o wadze 7–8 kg potrzebuje około 320–380 kcal dziennie po kastracji (90–110 g suchej karmy lub 380–450 g mokrej), kotka o wadze 4,5–5,5 kg — 230–280 kcal; młody kot w okresie wzrostu do 3–4 lat — 10–20 % więcej. W składzie mięso na pierwszym miejscu i białko zwierzęce co najmniej 35 % w karmie suchej (duży, umięśniony kot), tauryna, umiarkowany tłuszcz, karma mokra jako połowa dawki.

Van jest aktywny i tyje rzadziej niż koty spokojne, ale kocur po kastracji z miską na wolnym dostępie i tak przybiera — porcje z wagi, 3–4 posiłki, część z zabawek logicznych. Ważcie kota raz w miesiącu; przy 8 kg każde 400 g to 5 %. Woda: fontanna dla kotów rozwiązuje dwa problemy naraz — van pije chętniej z bieżącej wody i ma z niej zabawę, zamiast rozchlapywać miski. Olej z łososia (omega-3) daje lepszą szatę. Na przysmaki przeznaczcie najwyżej 10 % dziennej energii. Kalkulator porcji przeliczy dawkę na wagę, wiek i status po kastracji — dla młodego vana w okresie wzrostu wybierzcie górną granicę.