Fiński lapphund (Suomenlapinkoira)

Lapphund ma temperament, który u psa pasterskiego jest rzadkością: wysoką chęć współpracy bez obsesyjnego popędu, energię bez nerwowości i przyjazność wobec obcych bez utraty czujności. Wita gości machaniem ogona, po chwili wraca do rodziny. Z dziećmi jest łagodny i cierpliwy — odruch zaganiania jest słabszy niż u border collie czy aussie i zwykle ogranicza się do „pilnowania” biegających maluchów wzrokiem, nie szczypaniem. Z innymi psami i kotem w domu dogaduje się bez dramatów.

Do rodziny przywiązuje się mocno i chce być w domu, z ludźmi — nie w kojcu, choć mróz zniósłby bez trudu. Źle znosi długą samotność, ale nie tak dramatycznie jak psy o wyższym popędzie. Szczeka umiarkowanie: przy pracy z reniferami głos był narzędziem, w domu lapphund zgłasza gościa i wraca do spokoju, o ile ma dość ruchu i zajęcia.

Rasa ma 4/5 dla początkujących i to jedna z nielicznych ras pasterskich z taką oceną: potrzebuje ruchu i nauki, ale bez ekstremów, a jej łagodność wybacza błędy nowicjusza. Ceną jest sierść — na skali linienia 4/5, i to nie jest przesada.

Lapphund uczy się szybko i lubi trening — kliker, obedience, rally-o, agility, nosework: rasa jest w tych dyscyplinach regularnie widoczna i chętna. Trening pozytywny, zróżnicowany; presja i krzyk zamykają wrażliwego psa. Socjalizacja w pierwszym roku (ludzie, psy, miasto) jest potrzebna jak u każdego psa, ale rasa ma naturalną otwartość, więc idzie łatwo.

Ruch: 1–1,5 godziny dziennie, w tym spacer z węszeniem i zabawa lub trening; w przeciwieństwie do wielu psów pasterskich lapphund po dawce ruchu potrafi spokojnie leżeć w domu przez resztę dnia. Sport kynologiczny jest dla niego przyjemnością, nie koniecznością — to różnica względem border collie czy kelpie, która przesądza, dla kogo jest ta rasa.

Mieszkanie: możliwe (4/5), jeśli pies dostaje codzienny ruch i uwagę; lapphund w bloku nie szczeka na klatkę bez powodu i nie niszczy z nudów, o ile nie jest zostawiany na cały dzień. Upał: gruba szata i arktyczne pochodzenie sprawiają, że lipiec w mieście jest dla niego trudny — spacery o chłodnych porach, cień, woda.

Fiński lapphund ma na naszej skali zdrowia 5/5 i dożywa 12–15 lat — fiński klub rasy od dekad prowadzi rygorystyczny program hodowlany, i to widać. Dwie choroby dziedziczne mają testy DNA i rodzice szczeniaka powinni być przebadani: choroba Pompego (glikogenoza typu II, GSD II) — śmiertelna choroba spichrzeniowa szczeniąt, objawiająca się wymiotami i osłabieniem mięśni w pierwszym roku życia — oraz prcd-PRA, postępujący zanik siatkówki prowadzący do ślepoty. Obie recesywne: szczeniak z kojarzenia „clear × clear” lub „clear × carrier” nie zachoruje.

Oczy poza PRA: zaćma dziedziczna zdarza się — badanie okulistyczne rodziców z ostatniego roku. Stawy: dysplazja bioder i łokci występuje rzadziej niż u większości ras tej wielkości, ale prześwietlenia rodziców HD A/B są standardem. Zwichnięcie rzepki sporadycznie.

Profilaktyka codzienna: kleszcze cały sezon (gęsta szata ukrywa je skutecznie — przegląd po każdym spacerze w trawie), suszenie podszerstka po deszczu i kąpieli, żeby uniknąć „gorących plam”, i ochrona przed upałem. Rasa nie ma skłonności do alergii, chorób serca ani problemów neurologicznych poza wymienionymi.

Szata lapphunda to długi, prosty, odstający włos okrywowy i bardzo gęsty, miękki podszerstek — kombinacja, która w Laponii izoluje od −40 °C, a w Polsce oznacza sierść wszędzie. Poza sezonem szczotkowanie dwa razy w tygodniu szczotką z długimi zębami i grzebieniem, z uwagą na kryzę na szyi, portki, za uszami i pod pachami. Wiosną podszerstek wychodzi kłębami przez 4–6 tygodni (jesienią krócej) i szczotkowanie co 2 dni, najlepiej na dworze, jest koniecznością — ilości zaskakują każdego pierwszego opiekuna.

Kąpiel rzadko, kilka razy w roku; szata jest samoczyszcząca, a mokry podszerstek schnie godzinami i wymaga suszarki. Strzyżenie na krótko „na lato” odpada: niszczy szatę, która odrasta nierówno, i pozbawia psa izolacji od słońca — podszerstek chroni też przed przegrzaniem. Przycinaj tylko włosy między opuszkami.

Umaszczenie dowolne poza kilkoma wykluczeniami; jaśniejsze „okulary” wokół oczu są typowe. Uszy stojące, gęsto owłosione — przegląd raz w tygodniu. Pazury co miesiąc, zęby dwa razy w tygodniu.

Lapphund waży 15–24 kg i ma, jak wiele psów północnych, oszczędny metabolizm — je mniej, niż sugeruje jego rozmiar (a rozmiar sugeruje więcej, bo szata dodaje wizualnie połowę psa), i tyje łatwo, gdy porcja jest liczona „na wygląd”. Dwa posiłki dziennie, karma z białkiem zwierzęcym na pierwszym miejscu i umiarkowanym tłuszczem; pies sportowy w sezonie może dostać więcej.

Szczeniak rośnie do 10.–12. miesiąca; karma dla szczeniąt ras średnich, bez suplementów wapnia. Kondycja: żebra wyczuwalne dłonią pod szatą, talia wyczuwalna z góry — wzrokiem przez futro nic nie ocenisz, więc dłoń raz w miesiącu i waga. Lapphund z nadwagą wygląda jak lapphund w normie, tylko puszystszy.

Dla szaty: kwasy omega-3 (olej z łososia) poprawiają jakość podszerstka i łagodzą skórę w okresie linienia. Miesięczny koszt utrzymania to 320–550 zł, w tym karma i — jeśli nie szczotkujesz sam — groomer w sezonie.