Xoloitzcuintle (Nagi pies meksykański)

Xolo jest psem pierwotnym i to widać w każdym zachowaniu: obserwuje, zanim zareaguje, ocenia obcego, zanim go zaakceptuje, i wiąże się z jedną rodziną głęboko, lojalnie i na wyłączność. W domu jest spokojny, cichy (2/5), czysty jak kot, leży blisko swoich — najchętniej na nich, bo nagi pies szuka ciepła i daje je — i nie robi nic bez powodu. Wobec obcych zachowuje rezerwę, którą wzorzec zapisuje wprost: obcy jest meldowany jednym szczeknięciem, obserwowany z dystansu i akceptowany, gdy rodzina go zaakceptuje; stróż z postawy i obecności, nie z hałasu, ale w razie potrzeby stanie w drzwiach.

Z dziećmi z własnej rodziny dobry (4/5): cierpliwy, opiekuńczy, spokojny w zabawie; z dziećmi obcymi powściągliwy, wymaga nadzoru — pies pierwotny „chroni” swoje. Toy i miniatura nie nadają się do noszenia i upuszczania przez maluchy. Z innymi psami zgodny (4/5), z kotem w domu w porządku; instynkt łowiecki umiarkowany — pogoni, ale nie z zaciętością charta.

Inteligencja 4/5, uczenie 4/5: uczy się szybko, gdy widzi sens, i ma pierwotną niezależność — nie wykonuje komendy dla samej komendy. Wrażliwy: krzyk i przymus cofają zaufanie o tygodnie. Dojrzewa późno, około 2 lat, i szczenięcy okres bywa niszczycielski. Dla początkującego 3/5: łatwy w domu, wymagający w socjalizacji i pielęgnacji skóry, i drogi na starcie.

Xolo uczy się szybko, metodami pozytywnymi — jedzenie, pochwała, zabawa — w krótkich sesjach, bez powtarzania (odchodzi) i bez nacisku (zamyka się). Podstawy wchodzą w tygodnie; agility (rasa jest zwinna i skoczna), obedience, nosework, rally-o i dogtrekking są w zasięgu, standard dobrze radzi sobie także w canicrossie. Przywołanie ćwiczy się na długiej lince — instynkt łowiecki jest umiarkowany, ale pierwotna niezależność sprawia, że pies wraca, gdy uzna.

Socjalizacja to najważniejsze zadanie i trwa długo: obcy ludzie w domu i na ulicy, dzieci, psy, weterynarz, dotyk — od 8. tygodnia, spokojnie, bez wymuszania kontaktu, z prawem psa do odejścia. Xolo bez socjalizacji jest psem, który w wieku 2 lat nie wpuszcza nikogo do domu; z socjalizacją — psem obojętnym wobec obcych, i to jest cel. Nagi pies jest dodatkowo dotykany przez obcych („można? jaki ciepły”) — trzeba go nauczyć, że to nie zagrożenie, i nauczyć obcych, że pytają psa, nie opiekuna.

Nauka czystości jest w tej rasie łatwa — pies jest czysty z natury; trudniejsze jest wychodzenie w deszcz i mróz, na które nagi pies reaguje odmową (ubranko, krótkie wyjścia). Trening samotności stopniowy — pies jednej rodziny znosi jej nieobecność gorzej. Ruch: 45–90 minut dziennie (3/5) w zależności od wielkości, w spacerach i zabawie; w upale cień, zimą ubranko. W mieszkaniu 4/5: cichy, czysty, bez sierści (u nagiego), spokojny — z warunkiem socjalizacji i ciepła.

Xolo jest jedną ze zdrowszych ras (4/5, 12–15 lat): przez trzy tysiące lat selekcjonował go klimat i głód, nie wystawy, i nie ma chorób wynikających z hodowli na wygląd. Punkty kontroli: zwichnięcie rzepki (toy i miniatura — badanie rodziców), dysplazja bioder (standard — rzadko istotna, ale badana), PRA i zaćma sporadycznie, epilepsja rzadko. Poza tym urazy — cienka skóra bez sierści rwie się na gałęziach i w zabawie z psami — i wszystko, co wynika z braku sierści.

Skóra nagiej odmiany: gruba, ciemna i odporniejsza niż u chinese crested, ale nie odporna. Trądzik młodzieńczy (zaskórniki i krosty na grzbiecie i szyi u psów do 2 lat — kąpiel co 1–2 tygodnie, tonik, nie wyciskać), oparzenia słoneczne (krem z filtrem na jaśniejsze partie latem, choć czarny xolo pali się rzadziej), suchość i pękanie zimą (balsam), otarcia od szelek i ubranek, alergie kontaktowe (wełna, detergenty). Zimno: nagi pies wychładza się poniżej 10 °C — ubranko, kombinezon w mróz, ciepłe legowisko. Owłosiona odmiana ma skórę zwykłą i krótką, gładką szatę bez problemów.

Zęby: gen FOXI3, który usuwa sierść, zaburza rozwój zębów — naga odmiana ma zwykle brak przedtrzonowców, czasem siekaczy, i wcześnie traci zęby; wzorzec wprost dopuszcza niepełne uzębienie u nagich, wymaga pełnego u owłosionych. Szczotkowanie tych zębów, które są, i kontrola raz w roku. Rutyna: szczepienia, odrobaczanie, ochrona przeciwkleszczowa (kleszcz na nagiej skórze widoczny od razu), skóra przeglądana codziennie, waga co miesiąc, badanie krwi co roku po 8. roku.

Naga odmiana: skóra jest gruba, gładka, ciemna, z kępką szorstkiego włosa na czole i czasem na ogonie i łapach — pielęgnuje się ją jak skórę człowieka o cerze mieszanej. Kąpiel co 1–2 tygodnie łagodnym szamponem (dla psów nagich lub dziecięcym), dokładne spłukanie, osuszenie; balsam nawilżający bez zapachu i bez lanoliny 2–3 razy w tygodniu, zimą częściej, gdy skóra wysycha i pęka na łokciach i ogonie. Przy trądziku młodzieńczym — tonik lub szampon z nadtlenkiem benzoilu od weterynarza, zaskórników nie wyciskać. Latem krem z filtrem na jaśniejsze partie i nos; czarny xolo pali się rzadziej niż jasny, ale pali. Skóra przeglądana codziennie na otarcia, zadrapania i kleszcze — widać na niej wszystko, co jest zaletą.

Ubranie: kubraczek poniżej 10 °C, kombinezon w mróz, koszulka bawełniana latem w pełnym słońcu; szwy do środka, bez wełny, prane w łagodnym detergencie — skóra reaguje na wszystko. Szelki miękkie, szerokie, sprawdzane na otarcia pod pachami.

Owłosiona odmiana: krótka, gładka, przylegająca szata — gumowa rękawica raz w tygodniu, kąpiel co 2–3 miesiące, i tyle. Obie odmiany: uszy stojące, duże — przegląd co tydzień, latem końcówki (muchy), zimą odmrożenia; zęby szczotkowane 2–3 razy w tygodniu (u nagiej z uwagą — ma ich mniej); pazury co 3–4 tygodnie; oczy przetarte. Pies nie pachnie, nie linieje (naga 1/5) i jest czysty jak kot.

Zapotrzebowanie zależy od wielkości: toy 4–8 kg zjada 80–150 g dobrej karmy suchej dziennie (280–520 kcal), miniatura 8–14 kg — 150–240 g (550–900 kcal), standard 12–25 kg — 200–370 g (800–1500 kcal), w dwóch posiłkach; naga odmiana traci ciepło przez skórę i zimą potrzebuje o 10–20 % więcej. Rasa jest szczupła z natury — wzorzec chce psa lekkiego, z widoczną talią — i to nie jest chudość; ale xolo w domu leży dużo i tyje, gdy dostaje ze stołu. Żebra pod dłonią, waga co miesiąc.

Zęby: naga odmiana ma mniej zębów i traci je wcześnie — granulki mniejsze lub karma mokra, gryzaki miękkie; stary xolo bez zębów je namoczoną. Szczenię: karma dla ras małych (toy, miniatura) lub średnich (standard) do 12 miesięcy, trzy posiłki do 6. miesiąca; wzrost standardu powolny, bez pulchności.

Skóra: kwasy omega-3 (olej z ryb) i cynk wspierają skórę nagiej odmiany i przy trądziku oraz suchości są pierwszym krokiem obok pielęgnacji; alergie pokarmowe dają na nagiej skórze wysypkę i zaczerwienienie widoczne natychmiast — dieta eliminacyjna na jedno białko przez 8 tygodni. Zmiany karmy stopniowo, przez tydzień; pies pierwotny ma mocny żołądek, ale nie lubi zmian. Smakołyki wliczone w dawkę. Woda dostępna zawsze, w upale chłodna — nagi pies w słońcu przegrzewa się szybciej, niż się wydaje.